Tác Giả Daron Acemoglu

Quyền Lực Và Tiến Bộ - Power And Progress - Một Nghìn Năm Đấu Tranh Cho Công Nghệ Và Tiến Bộ

Hoàn tất bộ ba tác phẩm của bộ ba tác giả đoạt giải Nobel Kinh tế 2024: Daron Acemoglu, James A. Robinson và Simon Johnson, gồm Tại sao các quốc gia thất bại, Hành lang hẹp, Quyền lực và Tiến bộ.

Daron Acemoglu và Simon Johnson đã đảo ngược những quan niệm thông thường về cách thức vận hành của nền kinh tế — tiết lộ câu chuyện chưa từng được kể về người thắng kẻ thua trong quá trình mưu cầu an khang thịnh vượng — qua một tác phẩm làm thay đổi căn bản cách chúng ta nhìn nhận và hiểu thế giới.

Daron Acemoglu và Simon Johnson vạch trần chủ nghĩa lạc quan công nghệ hiện đại thông qua một câu chuyện độc đáo, ấn tượng về cách thức lựa chọn công nghệ đã làm thay đổi tiến trình lịch sử. Từ những câu chuyện sống động về việc giới tinh hoa tôn giáo chiếm đoạt thặng dư kinh tế thời Trung Cổ để xây dựng nhà thờ nguy nga trong khi nông dân đói khổ, cho đến ngày nay khi công nghệ số tạo ra khối tài sản khổng lồ trong lúc hàng triệu người bị đẩy vào cảnh nghèo đói, chúng ta thấy hướng đi của công nghệ được quyết định như thế nào và ai là người ảnh hưởng đến quỹ đạo của nó.

Để đạt được tiềm năng thực sự của đổi mới, chúng ta cần đảm bảo công nghệ tạo ra việc làm và cơ hội mới thay vì gạt hầu hết mọi người ra ngoài lề, khi công việc được tự động hóa còn người lao động ở vào thế thụ động về chính trị. Chúng ta cần tận dụng những tiến bộ kỹ thuật số to lớn của nửa thế kỷ qua để tạo ra các công cụ hữu ích và trao quyền, đồng thời giành lại quyền kiểm soát thay vì để cho một nhóm nhỏ các nhà lãnh đạo công nghệ kiêu ngạo theo đuổi lợi ích riêng.

Với lý thuyết kinh tế đột phá và tuyên ngôn xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn, Acemoglu và Johnson cung cấp kiến thức và tầm nhìn để tái hình dung và định hình lại lộ trình của công nghệ, đồng thời tạo ra thịnh vượng chung thực sự.

The Narrow Corridor - Hành Lang Hẹp - Nhà Nước, Xã Hội, Và Vận Mệnh Của Tự Do

"Hành lang hẹp" dựng lên cục diện bao quát giúp trả lời câu hỏi tại sao tự do nở rộ ở những quốc gia này trong khi tình trạng vô chính phủ hoặc độc tài chuyên chế lại bao trùm ở nhiều nước khác — và giải thích cách thức để tự do có thể tiếp tục phát triển bất chấp các mối đe dọa mới.

Trong "Hành lang hẹp", hai tác giả xây dựng một lý thuyết mới về tự do và cách đạt được tự do, rút ra vô số bằng chứng từ các vấn đề thời sự lẫn những dòng chảy phân kỳ của lịch sử thế giới.

Tự do không hề là trật tự “tự nhiên” của vạn vật. Hầu như ở bất cứ nơi đâu vào bất kể thời nào, kẻ mạnh vẫn thống trị kẻ yếu, và tự do của con người bị tiêu tan trong bạo lực hoặc bởi phong tục tập quán lâu đời hay những chuẩn mực cứng nhắc. Nhà nước hoặc quá yếu không thể bảo vệ người dân thoát khỏi những mối đe dọa này, hoặc quá mạnh khiến người dân không thể tự bảo vệ mình trước sự chuyên quyền. Tự do chỉ xuất hiện trong thế cân bằng mong manh và bấp bênh giữa nhà nước và xã hội.

Truyền thuyết phương Tây cho rằng tự do chính trị là một cấu trúc ổn định, đạt được nhờ quá trình “khai sáng”. Các tác giả lập luận rằng quan điểm tĩnh này là ảo tưởng. Trên thực tế, hành lang dẫn đến tự do rất hẹp và chỉ mở ra thông qua cuộc đấu tranh triệt để và không ngừng nghỉ giữa nhà nước và xã hội: Các tác giả xem xét Phong trào Dân quyền Hoa Kỳ, lịch sử sơ khai và gần đây của châu Âu, nền văn minh Zapotec vào khoảng năm 500 trước Công nguyên, cũng như những nỗ lực của Lagos nhằm nhổ tận gốc nạn tham nhũng và thiết lập trách nhiệm giải trình của chính phủ để minh họa việc cần làm để bước vào và ở lại trong hành lang dẫn đến tự do. Nhưng họ cũng xem xét lịch sử nhà nước phong kiến Trung Quốc, chủ nghĩa thực dân ở Thái Bình Dương, hệ thống đẳng cấp của Ấn Độ, cái lồng quy tắc ngột ngạt của Ảrập Saudi và “Leviathan bù nhìn” của nhiều quốc gia Mỹ Latinh và châu Phi để chỉ ra các quốc gia có thể trượt ra khỏi hành lang dẫn đến tự do như thế nào, đồng thời giải thích những vòng lặp quay lại như cũ khiến cho việc đạt được tự do trở nên khó khăn hơn.

Ngày nay chúng ta đang ở giữa thời kỳ bất ổn nghiêm trọng. Mối đe dọa sắp xảy ra không phải “chỉ là” mất tự do chính trị, cho dù bản thân điều đó đã là nghiệt ngã; mà còn tiêu tan sự thịnh vượng và an toàn vốn phụ thuộc rất nhiều vào tự do. Đi ngược hành lang dẫn đến tự do là bước vào con đường dẫn tới lụi tàn.

Tại Sao Các Quốc Gia Thất Bại

Sử dụng lịch sử Đông-Tây kim-cổ đã diễn ra trên tất cả các châu lục của trái đất này, hai tác giả lập luận rằng những quốc gia thất bại là những đất nước bị cai trị bởi một nhóm quyền thế tập trung, và những nhóm này đã tổ chức xã hội để phục vụ cho quyền lợi riêng của họ trong khi đại đa số quần chúng nhân dân phải trả giá. Thế lực chính trị bị tập trung trong một nhóm nhỏ, được sử dụng để tạo ra tài sản khổng lồ cho những người nắm giữ quyền lực.

Trong khi đó, những nước trở nên giàu có là vì người dân nước đó lật đổ giới quyền thế, những người kiểm soát quyền lực, và tạo ra một xã hội trong đó các quyền chính trị được phân phối rộng rãi, trong đó chính phủ có trách nhiệm giải trình và phải đáp ứng trước công dân, và trong đó đại đa số quần chúng có thể tranh thủ các cơ hội kinh tế.

Tóm lại, điều cuốn sách muốn nhắm đến là thể chế nào có những điều chỉnh, cải cách để dung hợp được các lợi ích kinh tế-chính trị và tạo điều kiện cho người dân làm ăn sinh sống được tốt nhất sẽ thành công. Như sách đã chỉ ra, ngay như Trung Quốc, khi họ giải quyết được phần nào đó sự dung hợp này, họ đã có sự tăng trưởng thần kỳ. Và giờ đây họ vẫn tiếp tục giải quyết bài toán thể chế dung hợp của họ.