Phần I.Nghiên cứu một vấn đề văn học Trung Đại Việt Nam trang 5 Chuyên đề học tập Văn 11 - Cánh diều

Câu 1 (trang 15, Chuyên đề Ngữ Văn 11, sách Cánh Diều):

Từ ý tưởng ở cột bên trái, hãy xác lâp đề tài nghiên cứu ở cột bên phải:

Ý tưởng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu

Nghiên cứu thể loại truyện thơ Nôm

Đề tài 1:....

Đề tài 2:....

Đề tài 3:....

Phương pháp giải:

Từ nội dung khái niệm, lý thuyết, hướng dẫn kết hợp cùng các bảng ví dụ của phần Tập nghiên cứu một vấn đề văn học trung đại Việt Nam hãy thực hành để xác định đề tài nghiên cứu cho ý tưởng nghiên cứu về Nghiên cứu thể loại truyện thơ Nôm.

Lời giải chi tiết:

Ý tưởng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu

Nghiên cứu thể loại truyện thơ Nôm

Đề tài 1: Tính đặc thù và ảnh hưởng của ngôn ngữ Nôm trong sáng tạo và truyền tải truyện thơ Nôm

Đề tài 2: Sự phát triển và biến đổi của thể loại truyện thơ Nôm từ thời kỳ trung đại đến naynay

Đề tài 3: Những chủ đề văn hóa và xã hội thể hiện trong truyện thơ Nôm và sự phản ánh của truyện thơ Nôm đối với hiện thực xã hội thời đại.

Câu 2 (trang 15, Chuyên đề Ngữ Văn 11, Sách Cánh Diều):

Từ đề tài nghiên cứu đã có, hãy xác lập mục đích và nội dung nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu

Nhân vật Thúy Kiều (Truyện Kiều của Nguyễn Du) - ước mơ và bi kịch

Phương pháp giải:

Từ đề tài nghiên cứu Nhân vật Thúy Kiều (Truyện Kiều của Nguyễn Du) - ước mơ và bi kịch, đồng thời dựa vào ví dụ đã cho ở trên từ đó xác lập mục đích nghiên cứu và nội dung nghiên cứu. 

Lời giải chi tiết:

Đề tài nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu

Nhân vật Thúy Kiều (Truyện Kiều của Nguyễn Du) - ước mơ và bi kịch

Tìm hiểu sâu về nhân vật Thúy Kiều - đại diện cho hình tượng người phụ nữ chịu nhiều đau thương trong xã hội phong kiến.

Vẻ đẹp con người cũng như ước mơ, hi vọng vào một ngày mai tươi sáng hơn của nhân vật Thúy Kiều

Phân tích được những ước mơ và bi kịch sâu sắc của nhân vật Thúy Kiều.

Ước mơ và bi kịch của nhân vật Thúy Kiều

Tìm hiểu vai trò và ý nghĩa của nhân vật Thúy Kiều và tác phẩm Truyện Kiều đối với văn học Việt Nam

Nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật Thúy Kiều

Câu 1(trang 19, Chuyên đề Ngữ Văn 11, Sách Cánh Diều):

Xác định một số nội dung nghiên cứu về văn học trung đại Việt Nam phù hợp với sở thích, nhu cầu, năng lực nghiên cứu của bản thân.

Phương pháp giải:

Dựa vào sở thích, nhu cầu, năng lực nghiên cứu của bản thân mình, đồng thời dựa vào kĩ năng tự nghiên cứu đã được học ở phần trên, xác định và chỉ ra một số nội dung nghiên cứu về văn học trung đại Việt Nam.

Lời giải chi tiết:

- Một số nội dung nghiên cứu về văn học trung đại Việt Nam:

+ Xác định sự ảnh hưởng của văn học trung đại đến văn học hiện đại, đánh giá tầm quan trọng và giá trị di sản văn học của thời kỳ này.

+ Phân tích hình tượng phụ nữ trong các tác phẩm văn học trung đại và nhìn nhận vai trò, địa vị và những đóng góp của phụ nữ trong việc thể hiện thực tiễn xã hội thời kỳ đó.

+ Nghiên cứu các giá trị  tư tưởng về cuộc sống, đạo đức, và xã hội được phản ánh qua các tác phẩm văn học trung đại.

Câu 2 (trang 19, Chuyên đề Ngữ Văn 11, Sách Cánh Diều):

Từ ý tưởng nghiên cứu về một vấn đề văn học trung đại Việt Nam, nêu câu hỏi nghiên cứu và xác lập giả thuyết nghiên cứu.

Phương pháp giải:

    Lựa chọn một ý tưởng nghiên cứu về vấn đề văn học trung đại Việt Nam đồng thời kết hợp với kĩ năng nghiên cứu đã được học từ đó đưa ra những câu hỏi nghiên cứu phù hợp và xác lập giả thuyết nghiên cứu.

Lời giải chi tiết:

Đề tài nghiên cứu

Câu hỏi nghiên cứu

Giả thuyết nghiên cứu

Phân tích hình tượng phụ nữ trong các tác phẩm văn học trung đại và nhìn nhận vai trò, địa vị và những đóng góp của phụ nữ trong việc thể hiện thực tiễn  xã hội thời kỳ đó.

Hình ảnh phụ nữ trong các tác phẩm văn học trung đại như thế nào?

Hình ảnh phụ nữ được sử dụng và miêu tả theo các mô tả đa dạng, từ những hình ảnh mạnh mẽ, kiên định cho đến những hình ảnh yếu đuối và dễ tổn thương. Sự đa dạng này thể hiện sự phong phú và đa chiều của hình ảnh phụ nữ trong thời kỳ đó.

Hình ảnh người phụ nữ trong thời kì ấy được miêu tả và thể hiện ra sao trong các tình huống và vai trò khác nhau?

Phụ nữ trong văn học trung đại thường đóng vai trò quan trọng và có đóng góp to lớn đến xã hội, gia đình và cộng đồng. Họ không chỉ là những vật thể nhỏ bé hay nhân vật thứ cấp, mà còn thể hiện sự thông thái, đòi hỏi và tinh thần đấu tranh trong các tình huống phức tạp.

Tìm hiểu vai trò và ý nghĩa của hình ảnh người phụ nữ trong việc thể hiện tư tưởng của tác giả đối với xã hội thời kì đó.

Hình ảnh người phụ nữ với những phẩm chất cao đẹp nhưng bị những định kiến, tư tưởng của xã hội thời kì đó vùi dập, áp bức.

Câu 3 (trang 19, Chuyên đề Ngữ Văn 11, Sách Cánh Diều):

Nêu các bước tiến hành nghiên cứu một vấn đề về văn học trung đại Việt Nam

Phương pháp giải:

Từ những tri thức đã học ở phần lý thuyết cùng kinh nghiệm sau khi thực hành ví dụ và làm bài tập, đúc kết và chỉ ra những bước tiến hành nghiên cứu về một vấn đề ăn học trung đại Việt Nam.

Lời giải chi tiết:

- Các bước tiến hành nghiên cứu một vấn đề về văn học trung đại Việt Nam:

+ Xác định rõ vấn đề hoặc đề tài cụ thể muốn nghiên cứu trong lĩnh vực văn học trung đại Việt Nam.

+ Xác định phạm vi và mục tiêu nghiên cứu. Đưa ra câu hỏi nghiên cứu rõ ràng và cụ thể để hướng dẫn quá trình nghiên cứu.

+ Nghiên cứu các tài liệu liên quan như sách, bài báo, luận văn, tài liệu lịch sử, tài liệu truyền thống,... để hiểu rõ hơn về vấn đề nghiên cứu. Thu thập dữ liệu từ các tác phẩm văn học trung đại và các tư liệu lịch sử có liên quan.

+ Đánh giá, so sánh và phân tích dữ liệu thu thập được. Xác định các yếu tố quan trọng và những thông tin cần thiết cho nghiên cứu.

+ Dựa trên phân tích dữ liệu, đưa ra kết luận và nhận định về vấn đề nghiên cứu. Trả lời câu hỏi nghiên cứu đã đưa ra ở giai đoạn thiết kế nghiên cứu

+ So sánh và bàn luận: So sánh kết quả của nghiên cứu với các nghiên cứu trước đó và bàn luận về những điểm tương đồng hoặc khác biệt.

Câu 4 (trang 19, Chuyên đề Ngữ Văn 11, Sách Cánh Diều):

Tự chọn một vấn đề văn học trung đại Việt Nam, triển khai thành một bài nghiên cứu hoàn chỉnh.

Phương pháp giải:

Liên hệ kiến thức đã học và kinh nghiệm thực hành bài tập, đồng thời liên hệ sở thích của bản thân; từ đó lựa chọn 1 vấn đề văn học trung đại Việt Nam để triển khai thành bài nghiên cứu hoàn chỉnh

Lời giải chi tiết:

Đề tài: Hình tượng phụ nữ trong các tác phẩm văn học trung đại và từ đó thấy được vai trò, địa vị, những đóng góp của phụ nữ trong việc thể hiện thực tiễn xã hội thời kỳ đó.

1. Mục đích, phạm vi nghiên cứu:

- Mục đích nghiên cứu:  tìm hiểu và phân tích tài hoa của các tác giả thời kỳ trung đại trong việc miêu tả hình tượng người phụ nữ và đặc trưng hóa phụ nữ trong văn học của họ. Đồng thời phân tích và hiểu sâu hơn về vai trò, địa vị và đóng góp của phụ nữ trong xã hội thời kỳ đó thông qua việc xem xét cách họ được đại diện và thể hiện trong các tác phẩm văn học.

- Phạm vi nghiên cứu: Hình tượng người phụ nữ trong tác phẩm văn học trung đại như “Truyện Kiều” (Nguyễn Du), "Chinh Phụ Ngâm" của Hồ Xuân Hương.

2. Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Tập trung vào việc phân tích hình tượng phụ nữ trong các tác phẩm này, từ đó hiểu thêm về cách mà các tác giả thể hiện nhân vật nữ và sự đa dạng trong cách nhìn nhận phụ nữ.

- Phương pháp nghiên cứu, so sánh:  So sánh hình tượng phụ nữ trong các tác phẩm văn học trung đại của các quốc gia và vùng lãnh thổ khác nhau hoặc của những thời kì khác nhau, để nhìn thấy những sự tương đồng và khác biệt trong cách thể hiện và đánh giá hình tượng người phụ nữ.

3. Nội dung nghiên cứu:

* Hoàn cảnh sáng tác:

- Thời kì trung đại: Thời kỳ trung đại Việt Nam, còn được gọi là "thời kỳ phong kiến" (thế kỷ 10 đến thế kỷ 19), là giai đoạn quan trọng trong lịch sử Việt Nam khi xã hội phát triển dưới sự cai trị của các triều đại phong kiến và nhà nước trung ương. Trong thời kỳ này, đất nước đã trải qua nhiều thăng trầm, chiến tranh, xâm lược, nhưng cũng đánh dấu sự phát triển của văn hóa và văn học Việt Nam.

+ Trong thời kỳ trung đại Việt Nam, xã hội hầu như hoàn toàn theo đạo đức phong kiến. Người phụ nữ được coi là người có nhiệm vụ chăm sóc gia đình, làm vợ chồng, mẹ con, và có trách nhiệm tuân thủ các quy tắc đạo đức gia đình. Những tác phẩm văn học thời kỳ này thường thể hiện hình tượng người phụ nữ như người phụ nữ hiền dịu, dịu dàng, mẫu mực, và sống trong ranh giới của truyền thống gia đình.

+ Các tác phẩm văn học thường gắn liền với những chuẩn mực đạo đức, như lòng kiêng kỵ, trung thực, lòng hiếu thảo, để tôn vinh phẩm hạnh của người phụ nữ.

+Trong một số tác phẩm văn học thời kỳ này, hình tượng người phụ nữ có thể phản ánh sự kiên cường, dũng cảm trong cuộc sống và đấu tranh để bảo vệ gia đình và đất nước.

Thời kỳ trung đại Việt Nam đã tạo ra nhiều ảnh hưởng đáng kể tới hình tượng người phụ nữ trong văn học. Từ những hình tượng hiền dịu, trung thực và hiếu thảo cho đến những hình tượng kiên cường, dũng cảm, các tác phẩm văn học thời kỳ này đều phản ánh rõ nét những giá trị đạo đức và xã hội của thời đại đó.

* Hình tượng phụ nữ trong một số tác phẩm văn học trung đại Việt Nam:

- Trong “Truyện Kiều” (Nguyễn Du):

+ Hình tượng Kiều tượng trưng cho tình yêu thương và sự hy sinh cao cả của người phụ nữ. Cô sẵn lòng hy sinh tình yêu đích thực của mình để cứu cha, em và gia đình khỏi đời sống cơ cực.

+ Kiều là một người phụ nữ thông minh, kiên cường và tài năng. Dù gặp nhiều khó khăn và thử thách, cô luôn biết cách sử dụng trí tuệ và sức mạnh tinh thần để vượt qua và vượt lên trước số phận đau khổ.

- Đặc sắc của hình tượng người phụ nữ trong "Chinh Phụ Ngâm" (Hồ Xuân Hương):

+ Hồ Xuân Hương không chỉ là một nữ thi sĩ tài năng mà còn là một người phụ nữ thông minh và duyên dáng. Bà sử dụng tài năng văn chương để thể hiện quan điểm và ngẫu hứng vui đùa với các vấn đề xã hội và cuộc sống hằng ngày.

+"Chinh Phụ Ngâm" thường trào phúng những ràng buộc xã hội đối với phụ nữ thời kỳ đó, bao gồm cả việc kì thị và đánh giá sai lầm về họ. Tác phẩm thể hiện sự tự tin và kiên định ý kiến về vai trò và địa vị của người phụ nữ trong xã hội.

+ Những bài thơ của Hồ Xuân Hương thể hiện tinh thần đấu tranh và khao khát tự do cho phụ nữ. Bà không ngại viết về những vấn đề nhạy cảm và phản đối những bất công đối với phái nữ.

"Truyện Kiều" của Nguyễn Du và "Chinh Phụ Ngâm" của Hồ Xuân Hương đều thể hiện hình tượng người phụ nữ đặc sắc và phong phú trong văn học trung đại Việt Nam. Từ tấm gương hiếu thảo và hy sinh của Kiều đến sự thông minh, hóm hỉnh và tinh thần đấu tranh của Hồ Xuân Hương, những hình tượng này đã góp phần làm nên những tác phẩm văn học đáng trân quý trong lịch sử văn học Việt Nam.

* Hình tượng người phụ nữ được thể hiện trong văn học Trung Đại và hình ảnh người phụ nữ trong những giai đoạn văn học khác:

-  Trong văn học Trung Đại, hình tượng người phụ nữ thường được nhìn nhận dưới góc độ truyền thống gia đình và xã hội, với vai trò chủ yếu là mẹ, vợ, con, và đặc biệt là hiếu thảo đối với cha mẹ và chồng. Mặc dù hình tượng người phụ nữ thể hiện lòng kiêng kỵ, hiếu thảo và sự hy sinh cao cả trong gia đình, nhưng cũng thường bị hạn chế trong vai trò và quyền lợi xã hội. Điều này phản ánh sự chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của các giá trị phong kiến và truyền thống đối với nữ giới.

-  Trong thời hiện đại, hình tượng người phụ nữ trong văn học đã trở nên đa dạng và phong phú hơn. Các tác phẩm văn học thể hiện sự phản ánh sâu sắc về cuộc sống, tâm tư và đấu tranh của người phụ nữ trong xã hội đương đại. Văn học thời hiện đại có xu hướng khám phá và thể hiện những khía cạnh phức tạp của người phụ nữ, bao gồm cả những thách thức và cơ hội. Điều này tạo ra sự nhận thức về sự đa chiều và đa diện của người phụ nữ trong xã hội đương đại.

4. Tài liệu tham khảo:

1. Nguyễn Đăng Điệp. (2006). "Truyện Kiều và đời thường." Nhà xuất bản Văn học.

2.Vũ Quốc Thành. (2011). "Truyện Kiều - Một bài học về nhân sinh." Nhà xuất bản Trẻ.

3. Nguyễn Đức Hiệp. (2003). "Chinh Phụ Ngâm - Đường dài của sự sống." Nhà xuất bản Hội Nhà văn.

4. Nguyễn Đức Hiệp. (2015). "Chinh Phụ Ngâm và bản sắc dân tộc." Nhà xuất bản Văn hóa - Văn nghệ.