Soạn bài Thực hành tiếng Việt bài 1 SGK Ngữ Văn 7 tập 1 Chân trời sáng tạo - chi tiết

Câu 1 (trang 18, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Tìm phó từ trong những trường hợp sau. Các phó từ ấy bổ sung ý nghĩa cho danh từ, động từ, tính từ nào?

a. Chưa gieo xuống đất

Hạt nằm lặng thinh

(Trần Hữu Thung, Lời của cây)

b. Mầm đã thì thầm

Ghé tai nghe rõ

(Trần Hữu Thung, Lời của cây)

c. Vẫn còn bao nhiêu nắng

Đã vơi dần cơn mưa

Sấm cũng bớt bất ngờ

Trên hàng cây đứng tuổi

(Hữu Thỉnh, Sang thu)

d. Những buổi chiều tôi hay nhắm mắt sờ những bông hoa rồi tập đoán. Tôi đoán được hai loại hoa: hoa mồng gà và hoa hướng dương. Bố cười khà khà khen tiến bộ lắm! Một hôm khác, tôi đoán được ba loại hoa.

(Nguyễn Ngọc Thuần, Vừa nhắm măt vừa mở cửa sổ)

đ. Nó vẫn giúp người quả tượng phá rẫy, kéo gỗ, nhưng chỉ khuây khỏa những lúc làm việc rồi sau đó lại đứng buồn thiu

(Vũ Hùng, Phía tây Trường Sơn)

e. Khi biết mọi tiếng rống gọi đều vô ích, con voi lồng chạy vào nhà.

(Vũ Hùng, Phía tây Trường Sơn)

Phương pháp giải:

Dựa vào khái niệm về phó từ để xác định

Lời giải chi tiết:

a. Phó từ chưa bổ sung ý nghĩa phủ định cho động từ gieo

b. Phó từ đã bổ sung ý nghĩa thời gian cho động từ thì thầm

c. 

Phó từ Vẫn bổ sung ý nghĩa tiếp tục, tiếp diễn, không có gì thay đổi vào thời điểm được nói đến của trạng thái cho động từ còn

Phó từ Đã bổ sung ý nghĩa thời gian cho động từ vơi

Phó từ cũng bổ sung ý nghĩa khẳng định về một sự giống nhau của hiện tượng, trạng thái cho động từ bớt

d. 

Phó từ hay bổ sung ý nghĩa thường xuyên cho động từ nhắm

Phó từ được bổ sung ý nghĩa biểu thị việc vừa nói đến đã đạt được kết quả cho động từ đoán

Phó từ lắm bổ sung ý nghĩa mức độ cho tính từ tiến bộ

Phó từ Những bổ sung ý nghĩa số lượng cho danh từ buổi chiều, bông hoa

Phó từ một bổ sung ý nghĩa số lượng cho danh từ hôm

đ. 

Phó từ vẫn bổ sung ý nghĩa tiếp tục, tiếp diễn cho động từ giúp

Phó từ những bổ sung ý nghĩa số lượng cho danh từ lúc

Phó từ chỉbổ sung ý nghĩa giới hạn phạm vi cho động từ khuây khỏa

Phó từ lại bổ sung ý nghĩa lặp lại, tái diễn cho động từ đứng

e. 

Phó từ mọi bổ sung ý nghĩa số lượng cho danh từ tiếng

Phó từ đều bổ sung ý nghĩa đồng nhất về tính chất của nhiều đối tượng cho tính từ vô ích

Câu 2 (trang 19, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Trong những trường hợp sau, phó từ được in đậm bổ sung ý nghĩa cho động từ hoặc tính từ nào? Xác định ý nghĩa bổ sung trong từng trường hợp.

a. Rằng các bạn ơi

 Cây chính là tôi

 Nay mai sẽ lớn

 Góp xanh đất trời

(Trần Hữu Thung, Lời của cây)

b. Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về

(Hữu Thỉnh, Sang thu)

c. Ngày nào ông cũng cho nó ăn thêm hai vác mía to, hai thùng cháo

(Vũ Hùng, Phía tây Trường Sơn)

d. Ông quen nó quá, khó xa rời nó được

(Vũ Hùng, Phía tây Trường Sơn)

Phương pháp giải:

Dựa vào kiến thức về phó từ để trả lời

Lời giải chi tiết:

a. Phó từ sẽ bổ sung ý nghĩa về thời gian cho động từ lớn

b. Phó từ đã bổ sung ý nghĩa thời gian cho động từ về

c. Phó từ cũng bổ sung ý nghĩa khẳng định về một sự giống nhau của hoạt động cho động từ cho

d. 

Phó từ quá bổ sung ý nghĩa mức độ được đánh giá là cao hơn hẳn mức bình thường cho động từ quen

Phó từ được bổ sung ý nghĩa biểu thị việc vừa nói đến đã kết quả cho động từ xa rời

Câu 3 (trang 20, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Cho 2 câu sau:

a. Trời tối

b. Bọn trẻ đá bóng ngoài sân

Dùng phó từ để mở rộng các câu trên. Nhận xét sự khác nhau về nghĩa giữa câu đã cho và câu mở rộng trong từng trương hợp.

Phương pháp giải:

Sử dụng phó từ để mở rộng, từ đó thấy được sự khác nhau về nghĩa của các trường hợp

Lời giải chi tiết:

Mở rộng câu:

a. 

Trời vẫn tối → bổ sung ý nghĩa tiếp diễn

Trời sắp tối → bổ sung ý nghĩa thời gian

Trời tối quá → bổ sung ý nghĩa mức độ

Trời rất tối → bổ sung ý nghĩa mức độ

b. 

Bọn trẻ thườngđá bóng ngoài sân → bổ sung ý nghĩa tiếp diễn

Bọn trẻ đãđá bóng ngoài sân → bổ sung ý nghĩa thời gian

Bọn trẻ vẫn đá bóng ngoài sân → bổ sung ý nghĩa tiếp diễn

Bọn trẻ cònđá bóng ngoài sân → bổ sung ý nghĩa thời gian

Câu 4 (trang 20, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ.

Khi hạt nảy mầm

Nhú lên giọt sữa

Mầm đã thì thầm

Ghé tai nghe rõ

(Trần Hữu Thung, Lời của cây)

Phương pháp giải:

Đọc và xác định biện pháp tu từ

Lời giải chi tiết:

- Khổ thơ trên sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa: “mầm đã thì thầm”

- Tác dụng: làm cho hạt mầm trở nên có hồn, gần gũi và sinh động hơn đồng thời thể hiện trong cảm nhận của tác giả, hạt mầm được xem như một con người

Câu 5 (trang 20, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Trong đoạn thơ sau, nếu thay từ “phả” bằng từ “tỏa” hay “quyện” thì nội dung câu thơ thay đổi như thế nào? Vì sao?

Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se

Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về

 (Hữu Thỉnh, Sang thu)

Phương pháp giải:

Em thử thay thế các từ được gợi ý và nhận xét sự thay đổi của nội dung

Lời giải chi tiết:

Không thể thay thế từ “phả” bằng từ “tỏa” hay “quyện” vì:

- Từ “phả” là động từ gợi được sự lan tỏa thành luồng của làn hơi

- Từ “tỏa” gợi sự lan truyền trong không gian

- Từ “quyện” là bện chặt vào không gian, xoắn lại thành một khối không thể tách rời

Câu 6 (trang 20, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Trong Từ điển tiếng Việt, từ dềnh dàng có 2 nghĩa sau: (1) chậm chạp, không khẩn trương, để mất nhiều thì giờ vào những việc phụ hoặc không cần thiết; (2) to lớn và gây cảm giác cồng kềnh. Theo em, từ dềnh dàng trong đoạn thơ sau nên được hiểu theo nghĩa nào? Dựa vào đâu em có thể xác định được như vậy?

Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se

Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về

Sông được lúc dềnh dàng

Chim bắt đầu vội vã

Có đám mây mùa hạ

Vắt nửa mình sang thu

(Hữu Thỉnh, Sang thu)

Phương pháp giải:

Em hãy đọc kĩ từ dềnh dàng và đối chiếu với nội dung của đoạn thơ để chọn ý nghĩa phù hợp nhất

Lời giải chi tiết:

- Theo em, từ dềnh dàng trong đoạn thơ sau nên được hiểu theo nghĩa thứ (1).

- Em có thể xác định như vậy vì: 

+ Trước câu thơ Sông được lúc dềnh dàng có từ chùng chình vốn là từ diễn tả hành động cố ý làm chậm chạp để kéo dài thời gian

+ Sau câu thơ Sông được lúc dềnh dàng có từ vội vã, là từ miêu tả trạng thái rất vội, hết sức muốn tranh thủ thời gian cho kịp