Thông điệp Lưu Quang Vũ gửi đến người đọc qua đoạn trích Tôi muốn được là tôi toàn vẹn

Trong truyện cổ dân gian nước ta có truyện Hồn Trương Ba, da hàng thịt. Từ cốt truyện của truyện cổ dân gian đó, Lưu Quang Vũ đã phát huy năng lực sáng tạo nghệ thuật, sáng tác một vở kịch lớn gửi đến người đọc những thông điệp về bản thể và cách sống của con người, cụ thể là quan hệ giữa thể xác linh hồn và cách sống chân thực, lẽ sống vì mọi người qua đoạn trích “Tôi muốn được là tôi toàn vẹn”

Về quan hệ giữa thể xác và linh hồn, truyện cổ dân gian cũng quan niệm linh hồn phải có thể xác thì mới có chỗ trú ngụ và thể xác phải có linh hồn thì mới sống được nhưng truyện cổ dân gian tuyệt đối hóa vai trò của linh hồn, coi nhẹ thế xác quá nên khi Trương Ba mượn được thể xác của người bán thịt thì Trương Ba coi mình là Trương Ba 100% và không băn khoăn gì về hình dạng của mình, cũng không có biến đổi gì trong tính cách...

Lưu Quang Vũ có kế thừa truyện cổ dân gian, ông cũng nhấn mạnh vai trò cao hơn của linh hồn so với thể xác. Trương Ba khi sống lại trong thân xác anh hàng thịt thì nhận biết mình là Trương Ba (dựa vào kí ức, tình cảm và ý thức tức là dựa vào phần hồn của mình). Vợ Trương Ba sau khi kiểm tra kí ức của Trương Ba cũng nhận chồng; Trương Hoạt, bạn của Trương Ba cũng vậy. Chị con dâu thì càng thương cha chồng hơn, mặc dù lúc này ông mang vóc hình khác chị thấy ở ông đức tính nhân hậu hệt như cha chồng xưa.

Tuy nhiên, Lưu Quang Vũ không dừng lại ở đó, ông thấy linh hồn không hoàn toàn độc lập với thể xác, ông nhìn thấy sự chi phối của thân xác đối với linh hồn. Trương Ba trong xác anh hàng thịt, bắt đầu thích ăn tiết canh, uống rượu, nói to, tay chân trở nên thô vụng: động vào cây làm gãy chồi non, chân giẫm lên cả cây sâm quý. Bị Lý trưởng xử ban ngày phải sang nhà vợ anh hàng thịt, Trương Ba cũng có lúc bị xao động (ít ra là ở cảm giác) trước cử chỉ thân mật của chị vợ anh a và phải tự đấu tranh để thoát ra. Chính xác anh đã nói với hồn Trương Ba: ‘Chính vì âm u, đui mù mà tôi có sức mạnh ghê gớm, lắm khi át cả cái linh hồn cao khiết của ông đấy”. Cuộc tranh cãi giữa xác anh hàng thịt và hồn Trương Ba nảy ra cuộc đấu tranh giữa linh hồn và thể xác, cuộc đấu tranh trong bản thân con người để chống lại tác động xấu của thể xác làm tha hóa linh hồn.

Bản thân Trương Ba cũng tự thấy nhiều điều phiền toái và có nguy cơ tự đánh mất mình. Ông cảm thấy vướng víu xa lạ trong thân xác khác, cháu gái nội ông không nhận ông. vợ ông muốn bỏ đi, con dâu thấy ông không chỉ khác lạ về thân xác  mà bắt đầu khác cả về tính tình. Trương Ba cũng đã phải tự nói: “Mày (thân xác) đã thắng rồi đấy, cái thân xác không phải của ta, mày đã tìm đủ mọi cách để lấn át ta”. Trương Ba đã phải tiến hành một cuộc đấu tranh với xác anh hàng thịt, đây là cuộc đấu tranh giữa linh hồn và thể xác trong một con người Thể xác cũng có tiếng nói riêng của nó, nhu cầu riêng của nó, những nhu cầu này có cái chính đáng, có cái không chính đáng, Con người phải biết tiết chế, biết đè nén nhu cầu thể xác, thậm chí phải hi sinh một số nhu cầu...

Trước những phiền toái và nguy cơ tha hóa do sống trong thân xác mượn của ké khác, Trương Ba muốn trả lại thân xác cho anh hàng thịt. Nhưng như có nghĩa là Trương ba lại phái chết. Trương Ba sẵn sàng chết vì nếu sống ông không là mình, mà mất dần nhân cách, mà nhìn thấy những người khác đau khổ (ví dụ chị vợ anh Hàng thịt, “chị ta thật đáng thương”, rồi vợ, rồi con, : cháu, như đã nói trên), thì thà chết, còn hơn.

Lúc đó có cháu Tị chẳng may ốm chết, Đế Thích định cho hồn Trương Ba nhập vào thân xác cháu, thì cháu Tị được sống lại với hồn Trương Ba, còn hồn Trương Ba được sống trong thân xác bé bỏng của cháu. Trương Ba cũng từ chối vì nếu thế, bi kịch sống không là mình lại tiếp diễn sống gây phiền toái, đau khổ cho những người khác (trước nhất là cho mẹ cháu Tị rồi đến vợ mình...). Trương Ba đề nghị Đế Thích dùng phép thiêng cứu sống cho cháu Tị còn mình chấp nhận cái chết. Đó là cách duy nhất đế hồn Trương Ba có thể thanh thản ở thế giới bên kia. ‘Từ lúc tôi có đủ can đảm đi đến quyết định này, tôi bỗng cảm thấy mình là Trương Ba thật, tâm hồn tôi trở lại thanh thản, trong sáng như xưa...

Trương Ba chết nhưng linh hồn Trương Ba vẫn sống trong nỗi nhớ của mọi người, sống trong sự sống vẫn đang sinh sôi của cây cỏ, của con người... 

Tóm lại, qua đoạn trích, Lưu Quang Vũ đã sáng tạo nên một tình huống ẩn dụ có sức lôi cuốn và gợi suy nghĩ sâu sắc, gửi tới người đọc thông điệp: “Trong con người có hai thực thể là thể xác và linh hồn, hai thực thể đó có quan hệ hữu cơ với nhau nhưng cùng có tính độc lập tương đối với nhau. Con người phải luôn luôn đấu tranh với bản thân, điều chỉnh, làm chủ những nhu cầu, ham muốn để có được sự thống nhất hài hòa giữa linh hồn và thể xác hướng tới sự hoàn thiện nhân cách. Đó là sống thành thật, sống trong sạch, là sống vì mọi người, không thể sống giả dối, sống bằng mọi giá, sống trên sự đau khổ của người khác...”. Tư tưởng triết lí của Lưu Quang Vũ, về con người, về quan hệ giữa linh hồn và thể xác, về cách sống và lẽ sống của con người vừa biện chứng, vừa lạc quan và cao thượng. Điều này cùng với tài năng sáng tạo nghệ thuật của tác giả đã làm cho vở kịch có giá trị nhân văn cao, vươn tới tầm nhân loại.

Lưu Quang Vũ là một nhà viết kịch nổi tiếng của Việt Nam. Ông được biết đến với vở kịch Tôi muốn được là tôi toàn vẹn – một tác phẩm đã tạo tiếng vang trong lòng độc giả và mang đến nhiều bài học về tư tưởng nhân văn. Câu chuyện xoay quanh Trương Ba, một người làm vườn chất phác và đặc biệt cao cờ. Ông gặp phải một bi kịch khi bị mắc kẹt trong tình huống không lường trước. Nam Tào và Đế Thích quyết định mang linh hồn của Trương Ba trở lại và nhập vào một thân xác mới của anh Hàng Thịt vừa mới qua đời. Nhưng mọi chuyện không dễ dàng như vậy.

Trương Ba đối mặt nhiều khó khăn trong thân mới. Ông gặp phiền toái từ người xung quanh như lí trưởng sách nhiễu, vợ đã qua đời đòi chồng, và gia đình. Điều này khiến Trương Ba khó khăn trong việc thích nghi với cuộc sống mới. Ông cảm thấy đau khổ và bất mãn khi sống trái với quy luật tự nhiên. Thân xác anh Hàng Thịt ảnh hưởng và truyền nhiễm thói quen xấu cho linh hồn của Trương Ba. Cuộc đối thoại giữa Trương Ba và xác anh Hàng Thịt đã gây tranh luận sôi nổi. Trương Ba cho rằng suốt đời, thậm chí sau khi qua đời, ông vẫn sống một cuộc sống trong sạch và chân chính. Ông coi thường xác, cho rằng nó chỉ là một lớp vỏ bên ngoài, không có ý nghĩa hay cảm xúc. Xác chỉ đại diện cho khía cạnh thấp kém, mà con thú nào cũng có: ham muốn ăn ngon, ham muốn uống rượu. Tuy nhiên, Xác Hàng Thịt lại cho rằng hồn Trương Ba không thể tách rời khỏi xác, và mọi hành động của hồn đều bị xác chi phối. Cuộc đấu tranh giữa con người và xác trở nên khốc liệt, như một cuộc đấu giữa khát vọng và dục vọng, giữa đạo đức và tội lỗi. Nhà văn muốn truyền đi thông điệp rằng sự sống chỉ có ý nghĩa khi ta sống tự nhiên, hài hòa giữa xác và tinh thần.

Trương Ba tiếp tục chia sẻ với người thân trong gia đình về tình hình của mình. Mỗi thành viên trong gia đình có quan điểm riêng khi đối mặt với tình huống khó khăn này. Vợ Trương Ba buồn lòng khi thấy chồng thay đổi đột ngột và nghĩ rằng ông muốn rời bỏ gia đình để tự do với người phụ nữ trẻ. Cháu gái của ông, người ông yêu quý nhất, không chấp nhận ông nữa và cho rằng ông đã thay đổi tính cách. Chỉ có con dâu hiểu và chia sẻ với Trương Ba, nhưng cũng nhận ra sự thay đổi trong ông. Tất cả đều nhận thấy sự thay đổi rõ rệt của Trương Ba. Ông không còn nguyên vẹn và thẳng thắn như trước. Trương Ba nhận ra sự thay đổi của mình và quyết định trả lại thể xác cho người thân anh hàng thịt.

Quyết định đó đã dẫn đến cuộc trò chuyện giữa Trương Ba và Đế Thích. Trương Ba chỉ ra sai lầm mà Đế Thích đã gây ra và diễn đạt ước mong của mình. Tuy nhiên, Đế Thích không đồng ý và cho rằng không ai có thể tồn tại một cách toàn vẹn. Mọi chuyện trở nên tồi tệ hơn khi Trương Ba nghe tin cu Tị qua đời. Đế Thích đề nghị để hồn Trương Ba nhập vào cu Tị, nhưng Trương Ba từ chối rõ ràng. Ông nhận ra sẽ có rất nhiều vấn đề phức tạp liên quan đến việc này và yêu cầu Đế Thích để cu Tị được sống lại trong khi ông sẽ chấp nhận chết cùng với xác thân. Đây là một cái kết phù hợp và đáng nhớ, thể hiện cuộc đấu tranh giữa khát khao sống và không chấp nhận một cuộc sống giả tạo.

Trong văn bản Tôi muốn được là tôi toàn vẹn, Lưu Quang Vũ truyền đạt một thông điệp sâu sắc: Sống đúng với bản chất của bản thân và khai thác tối đa những giá trị tốt đẹp bên trong mỗi người. Ý nghĩa của cuộc sống chỉ hiện diện khi ta tuân thủ quy luật tự nhiên và duy trì sự cân bằng giữa thể xác và tâm hồn. Chỉ khi chúng ta đạt được sự hòa hợp giữa cảm xúc và ý thức, tự do và trách nhiệm, cuộc sống mới thực sự trọn vẹn và đáng sống.