Tự do - Pôn Ê - luy - a

1. Tiểu sử 

- Pôn Ê-luy-a (1895 -1952), nhà thơ Pháp, tên thật là Pôn Ơ-gien Granh-đen.

- Sinh ra ở Xanh Đơ-ni, một thị trấn nhỏ ở phía Bắc Pa-ri.

- Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, ông bị động viên vào lính và bị thương.

- Năm 1942, ông vào Đảng Cộng sản Pháp. Ông viết: "Mùa xuân 1942, tôi vào Đảng Cộng sản và bởi vì đó là Đảng của nước Pháp, tôi phụng sự bằng mọi sức lực và cả cuộc đời tôi. Tôi muốn cùng mọi người trong nước tôi tiến lên phía trước, đến tự do, đến hòa bình, cuộc sống chân chính".

2. Sự nghiệp văn học

a. Tác phẩm chính

- Tập Thơ ca và chân lý

b. Phong cách nghệ thuật

- Pôn Ê-luy-a đã tạo ra một hình thức mới mẻ, giàu chất trí tuệ, tràn đầy khát vọng nhân văn.

- Thơ của ông không chú trọng xây dựng các hình ảnh như thơ truyền thống mà hàm chứa suy luận trữ tình triết lý.

- Dấu ấn của chủ nghĩa siêu thực thể hiện khác đậm nét ở cách quan niệm bí ẩn, siêu hình về mối tương quân hữu cơ giữa các mặt đối lập trong thực tế như sống - chết, thực - ảo, cái có thực - cái tưởng tượng, cái cao cả - cái thấp hèn, cái quá khứ - cái tương lai,...

Sơ đồ tư duy tác giả Pôn Ê-luy-a

I. Tác giả Tự do - Pôn Ê - luy - a

• 1. Tiểu sử
  • Sinh năm 1797 tại Xơ-clơ-đờ (Pháp)
    • Gia đình: Cha là thẩm phán
  • Sự nghiệp:
    • Thời trẻ: Học luật, làm công chức
    • Sau đó: Dấn thân vào nghiệp văn chương
    • Mất năm 1850
• 2. Quan điểm nghệ thuật
  • Chủ nghĩa lãng mạn:
    • Đề cao chủ quan, cảm xúc cá nhân
    • Khát vọng tự do, yêu nước
    • Phản đối xã hội phong kiến
  • Phong cách:
    • Ngôn ngữ giàu hình ảnh, biểu cảm
    • Sử dụng nhiều biện pháp tu từ
    • Thơ trữ tình, đậm chất suy tư
• 3. Tác phẩm tiêu biểu
  1. "Tình yêu và sự tự hào" (1835)
  2. "Atala" (1809)
  3. "René" (1802)
  4. Thơ: Nhiều bài thơ nổi tiếng về tình yêu, tự do, thiên nhiên
• 4. Giá trị đóng góp
  • Là một trong những đại diện tiêu biểu của chủ nghĩa lãng mạn Pháp
  • Góp phần vào sự phát triển của thơ ca Pháp
  • Ảnh hưởng đến nhiều thế hệ nhà văn, nhà thơ sau này

1. Tìm hiểu chung

a. Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác

- Bài thơ được viết vào mùa hè năm 1941, trong thời kì nước Pháp bị quân đội phát xít Đức xâm lược.

- In trong tập Thơ ca và chân lý (1942) và được coi là thánh ca của thơ ca kháng chiến Pháp.

b. Bố cục (2 phần)

- Phần 1 (11 khổ thơ đầu): hình thái của tự do

- Phần 2 (còn lại): khát vọng cháy bỏng tự do

c. Chủ đề

- Chủ đề của tác phẩm thể hiện ngay trong nhan đề: Tự do. Chủ đề này xuyên suốt bài thơ và xuất hiện liên tục trong cách viết tên tự do lên khắp nơi khắp chốn (11 khổ đầu) và suốt đời gắn bó với tự do (khổ cuối).

2. Tìm hiểu chi tiết

a. 11 khổ thơ đầu

- Câu "Tôi viết tên em" lặp lại ở cuối các khổ thơ cho thấy dòng cảm xúc dào dạt, thiết tha và tình yêu mãnh liệt dành cho tự do. Cách lặp lại ấy cũng tạo tính nhạc, điệp khúc ấn tượng cho bài thơ.

+ Cách lặp từ "trên… trên…" theo kiểu xoáy tròn tạo sự lan tỏa triền miên và rộng khắp cho tự do và tạo nhạc tính bay bổng cho bài thơ.

+ Cách sử dụng đại từ "em" để gọi tự do là cách nhà thơ nhân hóa khái niệm trừu tượng này. Cách gọi này giúp nhà thơ diễn tả mối quan hệ thân mật, gắn bó và tình yêu thiết tha dành cho tự do.

- “Tôi viết tên em lên”:

+ Viết lên trang vở, trên bàn học, trên cây xanh, trên đất cát, trên tuyết, trên gươm đao người lính, trên mũ áo các vua quan => những sự vật cụ thể

+ Viết trên thời thơ ấu âm vang, viết trên những mảnh đời trong xanh, trên ao mặt trời ẩm mốc, viết trên hồ vầng trăng lung linh... => những sự vật trừu tượng

    Như vậy, tự do hiện diện trong mọi không gian cụ thể, trong giấc mơ, trí tưởng tượng, hồi ức và cả những gì không thể cảm nhận bằng trực giác thông thường. Trường phái siêu thực không phân biệt ranh giới rõ rệt giữa không gian, thời gian. "Tôi viết tên em" khi đang tuổi ấu thơ; ban đêm, ban ngày, lúc hửng đông, lúc đêm tối, khi ở ngoài đại dương, trên núi cao; lúc bão giông; khi bình yên,... Như vậy, dù ở đâu, theo nghĩa nào thì tôi đều biểu hiện tự do cháy bỏng, mãnh liệt..."Em" - Tự do đã chiếm trọn không gian của "tôi"; chiếm hết thời gian của "tôi" và suy nghĩ hành động của "tôi" luôn hướng về "em".

b. Khổ thơ cuối

...Để gọi tên em

TỰ DO

- Nghệ thuật nhân hóa "em" (chính là TỰ DO), làm cho Tự do trở thành một nhân vật có hồn và "em" trở thành những gì đáng yêu, đáng trọng nhất.

- "Gọi tên em": cảm xúc đã bật thành tiếng, đã thốt nên lời, tình yêu tự do đã đẩy lên đỉnh điểm. Tự do là sức mạnh nhiệm màu tái sinh những cuộc đời. Tình yêu tự do cũng là lời kêu gọi hy sinh vì tự do.

- Sử dụng kết cấu vòng tròn như chưa hề kết thúc - mở ra một kết cấu mới, cảm xúc mới. Tự do như là điều không có điểm dừng, bất diệt. Đặt vào hoàn cảnh nước Pháp lúc bấy giờ đang mất tự do, nhiều vùng bị phát xít Đức chiếm đóng, bài thơ trở thành bài thánh ca, nêu cao tinh thần đấu tranh vì tự do.

c. Giá trị nội dung

- Tự do thể hiện tình yêu tự do tha thiết tuôn trào trong trái tim nhà thơ đã đồng vọng trong tâm hồn cả dân tộc. Khát khao tự do biến thành khát khao hành động để giành lấy tự do cho tất cả mọi người.

d. Giá trị nghệ thuật

- Sử dụng các biện pháp nghệ thuật như: trùng điệp, thủ pháp liệt kê hình ảnh, nhân hóa, lặp từ ngữ, cấu trúc... qua các khổ thơ.

- Mạch cảm xúc hướng tuôn trào, triền miên, mạnh mẽ. Hình thức thể hiện đặc biệt với tầng lớp hình ảnh lặp lại, chồng lên nhau, nối tiếp nhau.

- Hình thức nhân hóa tự do thành một nhân vật có linh hồn thực sự, giàu biểu cảm "em", tạo cách nói gần gũi nhưng cũng thiêng liêng, sâu sa. 

Sơ đồ tư duy tác phẩm Tự do

I. Tổng quan

• Tác giả: Pôn Ê - luy - a
• Xuất xứ: Tập truyện "Những câu chuyện phi thường")
• Thể loại: Truyện khoa học viễn tưởng
• Bối cảnh: Tương lai xa, Trái Đất bị ô nhiễm nặng nề

II. Nội dung chính

1. Giới thiệu nhân vật:
   • Tô-ma: Cháu trai của nhà khoa học Pôn Ê - luy - a, yêu thích tự do, khám phá.
   • Pôn Ê - luy - a: Nhà khoa học thiên tài, chế tạo ra cỗ máy thời gian.
   • Rô-bơ: Người máy trung thành, đồng hành cùng Tô-ma.
2. Hành trình du hành thời gian:
   • Mục đích: Tìm hiểu về quá khứ, nguyên nhân ô nhiễm Trái Đất.
   • Các thời điểm ghé thăm:
     • Thời đại Hy Lạp cổ đại: Nền văn minh rực rỡ, đề cao tự do tư tưởng.
     • Thời Trung Cổ: Sự kìm hãm, áp bức, thiếu tự do.
     • Thời kỳ Phục Hưng: Sự giải phóng tư tưởng, khoa học phát triển.
     • Thế kỷ XX: Sự phát triển của khoa học kỹ thuật, nhưng cũng gây ra ô nhiễm.
3. Bài học về tự do:
   • Tự do là gì?: Quyền được suy nghĩ, hành động theo ý muốn, không bị gò bó, áp bức.
   • Tầm quan trọng của tự do: Tạo điều kiện cho sự phát triển của cá nhân và xã hội.
   • Mối liên hệ giữa tự do và trách nhiệm: Tự do phải đi đôi với trách nhiệm, biết suy nghĩ trước khi hành động.
   • Nguyên nhân ô nhiễm Trái Đất: Sự thiếu trách nhiệm của con người, lạm dụng khoa học kỹ thuật.

III. Nghệ thuật

• Giọng kể: Kể chuyện hấp dẫn, lôi cuốn.
• Yếu tố khoa học viễn tưởng: Cỗ máy thời gian, người máy Rô-bơ.
• Sử dụng các chi tiết giàu hình ảnh: Mô tả các thời đại khác nhau.
• Ngôn ngữ: Trong sáng, dễ hiểu.

IV. Ý nghĩa tác phẩm

Khuyến khích con người trân trọng tự do, có trách nhiệm với môi trường và tương lai của Trái Đất.