Vội vàng - Xuân Diệu

1. Tiểu sử

- Xuân Diệu (1916- 1985) tên khai sinh là Ngô Xuân Diệu.

- Quê: Can Lộc - Hà Tĩnh nhưng sống với mẹ ở Quy Nhơn.

- Năm 1937, Xuân Diệu ra Hà Nội học trường Luật và viết báo, là thành viên của Tự Lực Văn Đoàn

- Cuối năm 1940, ông vào Mĩ Tho (nay là Tiền Giang) làm viên chức tham tá thương chánh.

-  Năm 1942, ông quay lại Hà Nội sống bằng nghề viết văn.

-  Năm 1944, Xuân Diệu tham gia phong trào Việt Minh.

- Trong kháng chiến, Xuân Diệu di tản lên chiến khu Việt Bắc, hoạt động văn nghệ cách mạng.

- Hòa bình lập lại, Xuân Diệu về sống và làm việc tại Hà Nội đến khi mất.

2. Sự nghiệp văn học

a.Phong cách sáng tác

 - Xuân Diệu đã đem đến cho thơ ca đương đại một sức sống mới, một nguồn cảm xúc mới, thể hiện một quan niệm sống mới mẻ cùng với những cách tân nghệ thuật đầy sáng tạo.

- Ông là nhà thơ của tình yêu, của mùa xuân và tuổi trẻ với một giọng thơ sôi nổi, đắm say, yêu đời thắm thiết.

b. Di sản văn học

Tác phẩm tiêu biểu: Thơ thơ (1938), Gửi hương cho gió (1945), Riêng chung (1960)... Ngoài ra ông còn viết văn xuôi và tiểu luận phê bình, nghiên cứu văn học.

3. Vị trí và tầm ảnh hưởng

- Là nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới.

 - Xuân Diệu là cây bút có sức sáng tạo mãnh liệt, dồi dào, bền bỉ, có đóng góp to lớn trên nhiều lĩnh vực đối với nền văn học Việt Nam hiện đại.

- Xuân Diệu xứng đáng với danh hiệu một nhà thơ lớn, một nghệ sĩ lớn, một nhà văn hóa lớn.

- Ông được nhà nước trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học và nghệ thuật (1996). 

Sơ đồ tư duy - Tác giả Xuân Diệu

I. Tác giả Xuân Diệu - Vội Vàng

• 1. Tiểu sử
  • a. Nguồn gốc:
    • Tên khai sinh: Ngô Xuân Diệu
    • Sinh năm: 1916
    • Quê quán: Can Lộc, Hà Tĩnh
    • Mất năm: 1985
  • b. Tiểu sử & Sự nghiệp:
    • Gia đình: Nhà nho nghèo
    • Học vấn: Pháp luật
    • Sự nghiệp: Nhà thơ lớn, nhà phê bình văn học
• 2. Phong cách nghệ thuật
  • a. Thơ ca:
    • Chủ nghĩa hiện đại: Đổi mới về hình thức, nội dung
    • Thơ tình: Trữ tình phong phú, táo bạo
    • Ngôn ngữ: Đậm chất cá nhân, giàu hình ảnh, biểu tượng
  • b. Đặc điểm nổi bật:
    • + Thơ của tuổi trẻ, khát vọng sống mãnh liệt
    • + Yêu đời, yêu người, yêu cuộc sống
    • + Sử dụng nhiều từ ngữ mới lạ, táo bạo
• 3. Quan điểm nghệ thuật
  • a. Chủ nghĩa nhân văn:
    • Đề cao giá trị con người
    • Khẳng định quyền sống của cá nhân
  • b. Thể hiện cảm xúc cá nhân:
    • Chân thành, mãnh liệt
    • Không gò bó, khuôn mẫu
• 4. Tác phẩm tiêu biểu
  1. a. Thơ:
     • "Vội vàng"
     • "Trường ca"
     • "Gửi hương cho gió"
  2. b. Văn xuôi:
     • "Phê bình văn học"

II. Bài thơ "Vội Vàng"

• 1. Hoàn cảnh sáng tác: Xuân 1938, thời kỳ tiền chiến
• 2. Nhan đề: Thể hiện khát vọng sống mãnh liệt của tác giả

1. Tìm hiểu chung

a. Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác

 In trong tập Thơ thơ (1938) - tập thơ đầu tay và cũng là tập thơ khẳng định vị trí của Xuân Diệu – “Nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới”.

b. Nội dung

   Tác phẩm bộc lộ quan niệm nhân sinh mới mẻ của Xuân Diệu, hình thức hấp dẫn với nhiều cách tân táo bạo, nhuần nhị.

c. Bố cục 

- Đoạn 1 ( 13 câu thơ đầu): Bộc lộ tình yêu cuộc sống trần thế tha thiết

- Đoạn 2 ( câu 14 tới câu 29): Thể hiện sự nuối tiếc về kiếp người và thời gian

- Đoạn 3 (còn lại): Giục giã cuống quýt, vội vàng để tận hưởng tuổi trẻ và cuộc đời.

2. Tìm hiểu chi tiết

a. Tình yêu cuộc sống tha thiết

- Khát vọng kì lạ đến ngông cuồng: “Tắt nắng ; buộc gió” + điệp ngữ “tôi muốn”: khao khát đoạt quyền tạo hóa, cưỡng lại quy luật tự nhiên, những vận động của đất trời.

→ Cái tôi cá nhân đầy khao khát đồng thời cũng là tuyên ngôn hành động với thời gian.

- Bức tranh mùa xuân hiện ra như một khu vườn tràn ngập hương sắc thần tiên, như một cõi xa lạ

+ Bướm ong dập dìu

+ Chim chóc ca hót

+ Lá non phơ phất trên cành.

+ Hoa nở trên đồng nội

→ Vạn vật đều căng đầy sức sống, giao hòa sung sướng. Cảnh vật quen thuộc của cuộc sống, thiên nhiên qua con mắt yêu đời của nhà thơ đã biến thành chốn thiên đường, thần tiên.

+  Điệp ngữ: này đây kết hợp với hình ảnh, âm thanh, màu sắc:

Tuần tháng mật.

Hoa … xanh rì 

Lá cành tơ …

Yến anh … khúc tình si

Ánh sáng chớp hàng mi

+ So sánh: tháng giêng ngon như cặp môi gần: táo bạo. Nhà thơ phát hiện ra vẻ đẹp kì diệu của thiên nhiên và thổi vào đó một tình yêu rạo rực, đắm say ngây ngất.

→ Sự phong phú bất tận của thiên nhiên, đã bày ra một khu địa đàng ngay giữa trần gian - “một thiên đàng trần thế”.

- Tâm trạng đầy mâu thuẫn nhưng thống nhất: Sung sướng >< vội vàng: Muốn sống gấp, sống nhanh, sống vội tranh thủ thời gian.

b. Nỗi băn khoăn về sự ngắn ngủi của kiếp người

- Quan niệm về thời gian của Xuân Diệu là thời gian tuyến tính, một đi không bao giờ trở lại. Nếu các nhà thơ trung đại, quan niệm thời gian là tuần hoàn, là vĩnh cửu thì với Xuân Diệu mỗi phút giây trôi qua là mất đi vĩnh viễn:

Xuân đương tới - đương qua

Xuân còn non - sẽ già

→ Thời gian như 1 dòng chảy, thời gian trôi đi tuổi trẻ cũng sẽ mất. Thời gian tuyến tính => Xuân Diệu thể hiện cái nhìn biện chứng về vũ trụ, thời gian.

- Cái nhìn động:

  + Xuân Diêu cảm nhận sự mất mát ngay chính sinh mệnh mình. Xuân Diệu lấy tuổi trẻ của mỗi người làm thước đo của thời gian. Theo nhà thơ, thời gian vũ trụ tuần hoàn nhưng tuổi trẻ thì trôi qua rất nhanh, không bao giờ trở lại

Xuân hết nghĩa là tôi cũng mất

… Nếu tuổi trẻ chẳng 2 lần thắm lại

→ Mùa xuân, tuổi trẻ không tồn tại mãi, nó ngắn ngủi vô cùng, tuổi trẻ đẹp nhất của đời mỗi người. Xuân Diệu lấy tuổi trẻ làm thước đo thời gian. Thời gian mất nghĩa là tuổi trẻ cũng mất.

 +  Xuân Diệu còn nhận thấy mỗi phút giây trôi qua là sự mất mát, chia lìa:

 Hình ảnh sự vật: 

Cơn gió xinh … phải bay đi

Chim rộn ràng … đứt tiếng reo.

→ Cảm nhận sâu sắc, thấm thía: tàn phai, héo úa, chia phôi, tiễn biệt.

-  Mau: gấp gáp, vội vàng, cuống quýt, hưởng thụ.

→ Quan niệm mới, tích cực thấm đượm tinh thần nhân văn. Sự trân trọng và ý thức về giá trị của sự sống, cuộc sống, biết yêu đời mình (đây cũng là cơ sở sâu xa của thái độ sống vội vàng).

c. Lời giục giã cuống quýt vội vàng để tận hưởng tuổi xuân của mình

Cảm xúc tràn trề, ào ạt khiến Xuân Diệu sử dụng ngôn từ đặc biệt

- Nghệ thuật điệp cú theo lối tăng tiến: Ta muốn: ôm, riết, say, thâu, cắn

→ Cao trào của cảm xúc mãnh liệt.

- Điệp

+ Liên từ: và … và.

+ Giới từ chỉ trạng thái: 

Chếnh choáng

Đã đầy

No nê

- Tính từ chỉ xuân sắc: mơn mởn, thời tươi.

-  Danh từ

→ Những biện pháp trên thể hiện cái “tôi” đắm say mãnh liệt, táo bạo, cái “tôi” điển hình cho thời đại mới, một cái “tôi” tài năng thiết tha giao cảm với đời.

- Nhip điệu của đoạn thơ dồn dập, hối hả, sôi nổi, cuồng nhiệt.

→ Tình yêu mãnh liệt táo bạo của một cái “tôi” thi sĩ yêu cuộc sống cuồng nhiệt, tha thiết với mềm vui trần thế, tâm thế sống tích cực.

d. Giá trị nội dung

- Một cái tôi ham sống, ham tận hưởng được thể hiện rõ qua bài thơ.

- Cái tôi của Xuân Diệu trong bài thơ tiêu biểu cho cái tôi thời đại Thơ mới:

+ Ý thức sâu sắc về sự yêu đời nhưng vẫn mang nỗi lo âu.

+ Triết lý sống, tuyên ngôn sống cuỗng quýt, vội vàng, và khát khao giao cảm với đời.

+ Quan niệm nhân sinh, quan niệm thẩm mĩ mới mẻ.

e. Giá trị nghệ thuật

- Sự kết hợp giữa, mạch cảm xúc và, mạch luận lí.

- Cách nhìn, cách cảm mới và những sáng tạo độc đáo về hình ảnh thơ.

-  Sử dụng ngôn từ nhịp điệu dồn dập, sôi nổi, hối hả, cuồng nhiệt.

Sơ đồ tư duy - Vội vàng

I. Tổng quan

• Tác giả: Xuân Diệu
• Xuất xứ: Tập thơ "Thơ thơ" (1938)
• Thể loại: Thơ mới (lãng mạn)
• Bố cục: 3 đoạn

II. Nội dung & Nghệ thuật

1. Đoạn 1 (8 câu đầu): Khát vọng sống mãnh liệt, trào dâng.
   • Nội dung:
     • Cảm xúc về vẻ đẹp của cuộc đời, sự sống.
     • Sự gấp gáp, vội vã muốn chiếm lĩnh cuộc đời.
   • Nghệ thuật:
     • Từ ngữ: giàu cảm xúc, gợi hình, gợi cảm ("xuân", "hồng", "tươi", "mơn man").
     • Hình ảnh: tươi sáng, tràn đầy sức sống.
     • Câu cảm thán: diễn tả sự ngạc nhiên, thích thú.
2. Đoạn 2 (6 câu tiếp): Sự say đắm, hòa mình vào thiên nhiên.
   • Nội dung:
     • Khát vọng giao hòa, đồng điệu với vũ trụ.
     • Sự rung động trước vẻ đẹp của đất trời.
   • Nghệ thuật:
     • So sánh: táo bạo, độc đáo ("yêu như là...chết").
     • Điệp từ: nhấn mạnh sự say đắm ("ta muốn").
     • Nhịp điệu: nhanh, dồn dập.
3. Đoạn 3 (còn lại): Ý thức về sự hữu hạn của đời người.
   • Nội dung:
     • Nhận thức về thời gian trôi nhanh, tuổi trẻ chóng tàn.
     • Lời kêu gọi sống hết mình, trân trọng từng khoảnh khắc.
   • Nghệ thuật:
     • Phép đối: tạo sự cân đối, hài hòa.
     • Câu mệnh lệnh: thể hiện sự thúc giục, thôi thúc.
     • Giọng điệu: khẩn thiết, tha thiết.

III. Giá trị nghệ thuật & Ý nghĩa

• Giá trị nghệ thuật:
  • Sáng tạo trong sử dụng từ ngữ, hình ảnh.
  • Thể hiện sự phá cách của thơ mới.
  • Giọng điệu độc đáo, giàu cảm xúc.
• Ý nghĩa:
  • Khẳng định giá trị của cuộc sống, tình yêu.
  • Thể hiện khát vọng sống mãnh liệt của con người.
  • Lời kêu gọi sống hết mình, trân trọng từng khoảnh khắc.

Một số nhận định về tác giả, tác phẩm 

1. Hoài Thanh, Hoài Chân: “Ngày một ngày hai cơ hồ ta không còn để ý đến những lối dùng chữ đặt câu quá Tây của Xuân Diệu, ta quên cả những ý tứ người đã mượn trong thơ Pháp. Cái dáng dấp yêu kiều, cái cốt cách phong nhã của điệu thơ, một cái gì rất Việt Nam, đã quyến rũ ta".

2. Hoài Thanh, Hoài Chân: "Xuân Diệu mới nhất trong các nhà thơ mới - nên chỉ những người còn trẻ mới thích đọc Xuân Diệu, mà đã thích thì phải mê. Xuân Diệu không như Huy Cận vừa bước vào làng thơ đã được người ta dành ngay cho chỗ ngồi yên ổn. Xuân Diệu đến giữa chúng ta tới nay đã ngót năm năm mà những tiếng khen chê chưa ngớt. Người khen, khen hết sức; người chê, chê không tiếc lời".

3. Trần Đăng Khoa: "Thơ ông tài hoa, tinh tế và sang trọng".

4. Tô Hoài: "Xuân Diệu đào hoa và đam mê, cả đời đuổi theo mộng, nhiều mộng, nhiều mối tình trai.